Niyazi Kızılyürek “Κύπρος, το αδιέξοδο των εθνικισμών”

Posted: May 17, 2010 in Κοινωνιολογία και Ιστορία-Socioloji ve Tarih
Tags: , , ,

To βιβλίο του Νιαζί Κιζίλγιουρεκ «Κύπρος: Το αδιέξοδο των εθνικισμών» αποτελεί μία περιδιάβαση στη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου. Ο Τουρκοκύπριος συγγραφέας εστιάζει τη προσοχή του στη μελέτη των δύο εθνικισμών Ελληνικού και Τουρκικού, που επιβλήθηκαν από της ελίτ της Ελλάδας και της Τουρκίας, αποσκοπώντας να αναδείξει τα αδιέξοδα που ανακύπτουν, για τους κατοίκους του νησιού

Σύμφωνα με τον συγγραφέα ποτέ δεν υπήρξε στη Κύπρο μία αποφασιστική πολιτικοϊδεολογική προσπάθεια συνύπαρξης των κοινοτήτων, αντιθέτως όταν επιχειρήθηκε κάτι τέτοιο το νησί κέρδισε μονάχα τη περιφρόνηση. Επιπλέον τονίζει  ότι οι ελίτ του τόπου και στις δύο κοινότητες την οραματίστηκαν μόνο σαν Τουρκική ή ελληνική καθώς για να εμποδίσουν να δημιουργηθεί η έννοια της κοινής πατρίδας πήραν όλα τα δυνατά «εθνικά» μέτρα (σελ 34).

Το βασικό στοιχείο που καθόρισε την πολιτική συμπεριφορά των ελίτ του τόπου ήταν η προσπάθεια να απαλλαγούν από την αλληλεξάρτηση και να αποκτήσουν μια τέτοια πολιτική υπεροχή που θα επέτρεπε την άρνηση της άλλης πλευράς. Αυτή η ιδεολογική στάση πρέπει να θεωρηθεί σύμφωνα πάντα με τον Κιζίλγιουρέκ «αποτέλεσμα της ιστορικής διαμόρφωσης των εθνικών συνειδήσεων και της ανόδου του εθνικισμού της Κύπρου». «Ο ελληνικός και ο τουρκικός εθνικισμός που έβαλαν τη σφραγίδα τους στο πολιτικό γίγνεσθαι στη Κύπρο  κατά τον 20ο αιώνα δεν επιθυμούσαν τη συγκρότηση κράτους στη Κύπρο». «Ο ελληνοκυπριακός και ο τουρκοκυπριακός εθνικισμός υπήρξαν παιδιά του αλύτρωτου ελληνικού και τουρκικού εθνικισμού και γι’αυτό θεώρησαν τις αντίστοιχες κοινότητες ως οργανικό μέρος του ελληνικού και του τουρκικού έθνους». Συνεπώς, οι «δημοτικές εθνότητες» που ζούσαν στη Κύπρο ουσιαστικά πολιτικοποιήθηκαν από τον ελληνικό και τουρκικό εθνικισμό.

Θεωρεί ότι «σε εποχές που η ελληνοκυπριακή κοινότητα είχε φτάσει κοντά στην Ένωση σαν εθνικό στόχο (1955-1959,1964-1974) η πολιτική βρισκόταν μακριά από το στόχο. Το ίδιο ισχύει και για την τουρκοκυπριακή κοινότητα. Μετά το 1974, όταν οι Τουρκοκύπριοι πίστεψαν πως άγγιξαν τη Διχοτόμηση, αλλά ακόμη περισσότερο μετά το 1983, όταν πίστεψαν ότι την εμπέδωσαν, άρχισαν να συνειδητοποιούν πόσο μακριά βρίσκονταν από τη Διχοτόμηση σαν εθνικό στόχο» (σελ 33). Κατά τον Κιζίλγιουρέκ «οι συμφωνίες του 1960 αποτέλεσαν την αποτυχία των μονόπλευρων εθνικιστικών προσπαθειων». Συνεχίζει λέγοντας ότι «οι ελίτ του τόπου που αγωνίστηκαν για την Ένωση και για τη Διχοτόμηση, αναγκάστηκαν με αυτές τις συμφωνίες για πρώτη φορά να αναδιαμορφώσουν την πολιτική τους έτσι ωστέ να λαμβάνεται υπόψη και η ύπαρξη της άλλης πλευράς» (σελ 60).Αυτό το φαινόμενο καταδεικνύει πως το ιδεολογικό επίπεδο και των δύο κοινοτήτων της Κύπρου δεν ανταποκρινόταν στις περίπλοκες πολιτικές πραγματικότητες του νησιού.

Ο Νιγιαζί Κιζίλγιουρέκ δίνει έμφαση σε τέσσερις παράγοντες που προελείαναν το έδαφος στο οποίο οικοδομήθηκε η ιδεολογία του διαχωρισμού της Κύπρου και αυτοί είναι: η εθνικιστική συλλογιστική και τα ιδανικά των Ελλήνων, που απέκλειαν τους Τουρκοκύπριους, η στάση της αποικιακής διοίκησης, η εθνικιστική συλλογιστική και τα ιδανίκα των Τούρκων και η άνιση ανάπτυξη των κοινοτήτων (σελ 83). Η πορεία της ιδεολογίας του Ελληνικού εθνικισμού καταγράφεται διεξοδικά από το συγγραφέα ο οποίος τονίζει ότι  δεν ήταν επιθυμητή η δημιουργία ενός ανεξάρτητου κράτους, καθότι στόχος ήταν η απόλυτα ελληνική Κύπρος. Από την άλλη πλευρά η απαλλαγή από το μοίρασμα στον κρατικό μηχανισμό της εξουσίας με την τουρκοκυπριακή κοινότητα ήταν ο στόχος(σελ 39-54). Στην αντίπερα όχθη περιγράφεται και ο τρόπος που διαχέεται ο τουρκικός εθνικισμός ιστορικά από τη δεκαετία του 1940 στη τουρκοκυπριακή κοινότητα ως  απόρροια της προσπάθειας για δημιουργία «Τουρκικής» αστικής τάξης στην κοινότητα των Τουρκοκυπρίων στη θέση της «μουσουλμανικής». Όταν αυτό επιτυγχάνεται ο «παντουρκισμός» διεισδύει ιδεολογικά οριστικά στο νησί κατά δεκαετία του 1950 (σελ 70-80).

Ο συγγραφέας εστιάζει επίσης τη προσοχή του και στις εργατικές κινητοποιήσεις καθώς και στο ρόλο της ΤΜΤ (Τουρκική Οργάνωση Αντίστασης-ένα παντουρκιστικό όργανο-δημιούργημα του Τουρκικού κράτους) στη καταστολή  τους το 1958. Η ΤΜΤ άρχισε τη δραστηριότητά της με το σύνθημα «Διχοτόμηση ή θάνατος» στρεφόμενη κυρίως εναντίον των προαναφερόμενων ομάδων. Όταν οι εργαζόμενοι των δύο κοινοτήτων πραγματοποιούν κοινες διαδηλώσεις τη Πρωτομαγιά του 1958 ακολουθεί η δολοφονία εργαζόμενου από την ΤΜΤ, ενέργεια που τρομοκρατεί τη Τουρκοκυπριακή πλευρά. Η προπαγάνδα κορυφώνεται με τη τοποθέτηση βόμβας στο «Τουρκικό Γραφείο Πληροφοριών» που έχει ως αποτέλεσμα τις συγκρούσεις μεταξύ  Τουρκοκύπριων και Ελληνοκύπριων εργαζομένων, αναστάτωση που προκαλεί το πρώτο διαχωρισμό της Λευκωσίας με συρματοπλέγματα στις 7 Ιουνίου του 1958. Σε ντοκιμαντέρ του 1984 ο Ντεκτάς παραδέχεται ότι «Αυτός που τοποθέτησε τη βόμβα ήταν στενός μου φίλος. Στόχος ήταν η αφύπνιση της Τουρκοκυπριακής κοινότητας και η πρόκληση έντασης». Ο Κιζιλγιουρέκ ισχυρίζεται ότι επρόκειτο για «επανάληψη παρόμοιας προβοκάτσιας με αυτή των τραγικών γεγονότων στην Πόλη στις 6/7 Σεπτεμβρίου του 1955» (σελ 83).

Όσο αφορά τα «Σεπτεμβριανά» γεγονότα (1955) και τις απελάσεις (1964) που συγκλόνισαν τους ελληνορθόδοξους πληθυσμούς της Πόλης ο Κιζίλγιουρέκ τα συνδέει με τη πολιτική κατάσταση στη Κύπρο. «Τη στιγμή που ο Σαμσών μέσο της εφημερίδας « Η Μάχη» διατυμπάνιζε «ότι ήρθε η ώρα της Κύπρου για εκδίκηση της Μικρασιατικής καταστροφής, την ίδια στιγμή η Τουρκική συνέλευση ως αντίποινα αποφάσισε το διωγμό των Ελλήνων της Τουρκίας, απόφαση που θα δημιουργούσε το μεγαλύτερο προσφυγικό κύμα προς την Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή». O Κιζίλγιουρέκ παραθέτει τις δηλώσεις του υπουργού εξωτερικών Αβέρωφ στις 6 Νοεμβρίου του 1962, ο οποίος εξλεφρασε τη δυσαρέσκεια του προς την ελληνοκυπριακή πλευρά λέγοντας ότι «εάν συνέχιζε έτσι, η ελληνική κυβέρνηση θα υποστήριζε την Άγκυρα και όχι την Ελληνοκυπριακή πλευρά» (σελ 93), ενώ στις 19 Απριλίου 1963 ο Αβέρωφ εφιστά τη προσοχή στη τύχη των Ελλήνων της Πόλης σε περίπτωση αναταραχών στη Κύπρο (σελ 52-53).

Από την κριτική του Κιζιλγιουρέκ δεν απουσιάζει και η Μεγάλη Βρετανία. Η αποικιοκρατική Αγγλία που ήθελε να κρατήσει την «τελευταία της αποικία» κατάφερε να οξύνει ακόμη περισσότερο τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, πράγμα που δραστηριοποίησε τη δυτική συμμαχία με αρχηγό τις Ηνωμένες Πολιτείες για ένα modus Vivendi που θα την εξυπηρετούσε. Βασικό τους μέλημα δεν ήταν η μοίρα των δύο κοινοτήτων στην Κύπρο αλλά το να τερματίσουν την ένταση στους κόλπους της συμμαχίας και να καταστήσουν την Κύπρο ένα αντικομουνιστικό οχυρό. Έτσι δημιουργήθηκε η Κυπριακή Δημοκρατία (σελ 14).

Η Ελλάδα, η Αγγλία και η Τουρκία απέκτησαν δικαιώματα πάνω στο νησί και η κυριαρχία του Κυπριακού κράτους περιορίστηκε. Για το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ η ίδρυση της Κυπριακής δημοκρατίας ήταν επιτυχία. Ωστόσο από τη γέννησή της η Κυπριακή δημοκρατία υπήρξε αντικείμενο ανταγωνισμού ξένων κρατών.Κατά τον Κιζίλγιουρέκ «Η Δύση δεν προσέγγισε ποτέ το Κυπριακό βάση αρχών» (σελ 14) καθότι οι ανταγωνιστικοί εθνικισμοί βόλευαν τις Μεγάλες Δυνάμεις στο να εδραιώσουν τη κυριαρχία τους στο νησί.

Στον επίλογό του ο συγγραφέας τονίζει ότι η εθνικιστική διαμάχη στη Κύπρο εκφράζεται και σήμερα ως πολιτική έκφρασης για «περισσότερο Τουρκισμό» αλλά και «περισσότερο Ελληνισμό» στο νησί. «Ωστόσο κανένα από τα αιτήματα της απόσχισης ή της Ένωσης δε μπόρεσε ποτέ να  εναρμονίσει τις σχέσεις των ατόμων που ζουν σε αυτό το νησί». Η απομάκρυνση της πολιτικής από τον εθνικισμό χαρακτηρίζεται ώς αναγκαιότητα για τη Κύπρο γιατί έτσι μονάχα οι Κύπριοι πολίτες θα καταννοήσουν ότι «Κόλαση δεν είναι ο άλλος».

υποβλήθηκε

από efes_dark

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s